COP31 Başkanlığı Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı’nı yayımladı
Akdeniz kıyısında toplanan ilk BM iklim konferansı COP31'de yayımlanan belge, okyanus temelli iklim eylemleri için ortaklık ve finansman çağrısı yapıyor. Metin Akdeniz'i iklim sıcak noktası olarak tanımlıyor.

COP31 Başkanlığı, okyanus temelli iklim eylemlerini daha güçlü ortaklıklar ve daha kolay finansman erişimi yoluyla hızlandırmak için “Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı”nı yayımladı. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı olan COP31, “Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı — Rio Sinerjisi” temasıyla 9. gününde sürüyor. Akdeniz kıyısında yapılan ilk BM iklim konferansı olan COP31, bu belgeyle bölgenin iklim kaynaklı sorunlarına da dikkat çekiyor.
Mutabakat nasıl hazırlandı?
Metin, “Mavi Ağ” çalışmasının bir parçası olarak hazırlandı. Mavi Ağ; tarafların ve ortakların görüşlerini, İstanbul Okyanus ve Denizler Çalıştayı’nı, Trabzon Üst Düzey Etkinliği’ni, BM Genel Kurulu Üst Düzey Haftası’nda yapılan Okyanus Çözümleri Diyaloğu’nu ve Tuvalu ile Fiji’de düzenlenen Pasifik Pre-COP toplantılarını birbirine bağlıyor. Metin ayrıca okyanus-iklim bağlantısını bir iklim eylemi unsuru olarak ele alıyor ve COP31 Pasifik Ortaklığı’nın “Okyanus-İklim Bağlantısının Öne Çıkarılması” eksenini, Müzakereler Başkanı sıfatıyla Avustralya ile yürütülen çalışmaları yansıtıyor.
Mutabakat ne amaçlıyor?
Belge, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Paris Anlaşması kapsamında, küresel sıcaklık artışını sanayileşme öncesi seviyelerin 1,5°C üzerinde sınırlama çabaları da dahil olmak üzere, okyanus temelli iklim eylemlerinin somut, tutarlı ve eşgüdüm içinde uygulanmasını hedefliyor. Bugüne kadar sözleşme kapsamında elde edilen çıktılara dayanıyor ve uygun olduğu ölçüde COP31 İklim Eylem Gündemi’ndeki girişimler dahil mevcut girişimleri birbirine bağlamayı amaçlıyor. Yeni yükümlülük ya da mekanizma getirmiyor; iş birliğini, imkan paylaşımını ve ortak eylemi destekliyor.
Metinde, Antalya’da oluşan siyasi ilginin okyanuslar, denizler, iklim ve bunlara bağlı topluluklar için sürekli eyleme dönüşmesi çağrısı yapıldı. Taraflar, bölgesel öncelikleri ve kıyı topluluklarının ihtiyaçlarını gözeterek Bölgesel Denizler Sözleşmeleri, Programları, Eylem Planları ve diğer bölgesel düzenlemeler aracılığıyla iş birliği, teknoloji ve finansman desteği için birlikte çalışmaya davet edildi.
Akdeniz için ne diyor?
Mutabakat, Akdeniz’i sıcak hava dalgalarının, orman yangınlarının, kuraklıkların ve selin gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği, kıyı dirençliliğini ve geçim kaynaklarını tehdit ettiği bir iklim değişikliği sıcak noktası olarak tanımlıyor. Bu nedenle Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve iş birliğinin güçlendirilmesinin önemini vurguluyor. Metin ayrıca UNEP Akdeniz Eylem Planı (UNEP/MAP) ve Barselona Sözleşmesi sistemi çerçevesinde İstanbul’da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezi’nin (CC/RAC) kurulmasını, Türkiye’nin bölgesel iş birliğine önemli bir katkısı olarak kabul ediyor.
Kıyı toplulukları hangi risklerle karşı karşıya?
Metinde deniz kirliliği, okyanusların ısınması, asitlenme, oksijen seviyelerinin düşmesi, biyolojik çeşitlilik kaybı, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının, okyanus ve denizlerin iklimi düzenleyici işlevlerine ve ekosistem sağlığına zarar verdiği belirtiliyor. Bu etkilerin küresel gıda güvenliği, geçim kaynakları, kıyı topluluklarının iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı ve sürdürülebilir kalkınması için risk oluşturduğu vurgulanıyor. Gelişmekte olan küçük ada devletleri (SIDS) ile deniz seviyesine yakın alçak kıyılarda yaşayan topluluklar için sonuçların özellikle ağır olduğu, deniz seviyesi yükselmesinin bu topluluklar için derin ve uzun vadeli bir tehdit oluşturduğu anlatılıyor.
Taraflardan ne bekleniyor?
Taraflar, üyesi oldukları sözleşmeler ve anlaşmalar çerçevesinde iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik, kirliliğin önlenmesi, okyanus asitlenmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi konularında birbirini tamamlayan eylemler geliştirmeye davet edildi. Mevcut süreçleri tekrarlamadan, ilgili olduğu durumlarda Ulusal Katkı Taahhütleri (NDC) ve Ulusal Uyum Planları (NAP) dahil ulusal planlama ve uygulama süreçlerinde okyanusla ilgili azaltım, uyum ve dirençliliğin daha fazla dikkate alınması isteniyor.
Hangi ekosistemlerin korunması isteniyor?
Karbon depolama kapasitesini desteklemek ve biyolojik çeşitliliği korumak için mangrov ormanlarının (acı ve tuzlu sularda yaşayabilen özel ağaç ve çalı toplulukları), deniz çayırlarının, kıyı sulak alanlarının, mercan resiflerinin ve diğer hassas deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunması, muhafaza edilmesi ve restore edilmesi için eylem çağrısı yapıldı. Mutabakat ayrıca COP15’te kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi’nin “30×30” hedefini, uygulanabilir olduğu ölçüde kabul ettiğini teyit ediyor. Hedef, 2030’a kadar kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30’unun, hakkaniyetli biçimde yönetilen deniz koruma alanları ve diğer etkili alan bazlı koruma önlemleriyle korunmasını ve etkili biçimde yönetilmesini öngörüyor.
Balıkçılık ve enerji tarafında neler var?
Metin, deniz kaynaklarının iklim değişikliğine dirençli ve sürdürülebilir biçimde kullanılması için çeşitli tedbirler gerektiğini belirtiyor. Bunlar arasında sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği, sorumlu bir yaklaşımla geliştirilen deniz üstü yenilenebilir enerji faaliyetleri ile kıyı faaliyetlerinde elektrifikasyon ve emisyon azaltımı sayılıyor.
Erken uyarı sistemleri neden öne çıkıyor?
Mutabakat, sürekli okyanus gözlemlerini, tahmin kabiliyetlerini, erken uyarı sistemlerini ve bilimsel kapasiteyi etkili iklim eyleminin temel dayanakları olarak görüyor. İklim değişikliğine özellikle açık gelişmekte olan ülkelerde, kapasite kısıtları ve iklim etkilerine orantısız maruziyet dikkate alınarak bu kabiliyetlerin güçlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. İlgili kurum ve ortaklar; teknik destek sağlanması, erişim prosedürlerinin basitleştirilmesi ve yatırıma hazır, uygulanabilir projelerin hazırlanmasının desteklenmesi için harekete çağrıldı.
Finansman nasıl sağlanacak?
Metinde hakkaniyetli finansmana erişimin önemi vurgulanıyor. COP31 Başkanlığı’nın BM Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğiyle geliştirdiği İklim Uygulama Köprüsü üzerinden kurulanlar dahil, finansman kuruluşları ile uygulayıcı ortaklar arasındaki iş birliklerinin geliştirilebileceği belirtiliyor. Taraflar ve ilgili ortaklar, COP31 İklim Eylem Gündemi’ndeki girişimler dahil mevcut ulusal, bölgesel ve uluslararası düzenlemeler ve mekanizmalar aracılığıyla pratik okyanus temelli iklim eylemini ilerletmeye davet edildi. Mutabakatta şu ifadeler yer aldı: “Katılımcı girişimleri, mümkün olduğu ölçüde, Mutabakat’ın önceliklerine katkılarını belirlemeye ve kaydedilen ilerlemeyi mevcut kanallar aracılığıyla paylaşmaya teşvik ediyoruz. Ortakları, Antalya’da bir araya getirilen taahhütleri ve ortaklıkları okyanus ve okyanusa bağlı topluluklar için somut faydalara dönüştürerek Mavi Ağı ileriye taşımaya davet ediyoruz.”
Mutabakat yeni bir yükümlülük ya da mekanizma getirmiyor; mevcut girişimleri birbirine bağlayarak iş birliğini ve imkan paylaşımını destekliyor.







